foto Volkskrant

Het gebeurt niet dagelijks, maar soms kun je, de krant lezend, overvallen worden door een idee of een gevoel. Mij overkwam dat vanmorgen toen ik de Volkskrant las. Om precies te zijn een artikel van Ronite Palache.  Aanleiding voor haar artikel was wat er gebeurde met Lale Gül, een van afkomst Turkse schrijfster, die ervan afgezien heeft om verder over de Islam te schrijven, nu ze bedreigingen over zich heen krijgt vanuit de orthodox islamitische wereld door haar zojuist verschenen boek.

Ronite Palache betoogt in haar stuk dat de beklemmende wereld, waaruit Lale Gül komt niet exclusief is voor de Islam. Diezelfde beklemming overkomt je als je als kind opgroeit in een orthodox joodse of orthodox christelijke omgeving. Ook daar gaan de kinderen allemaal naar dezelfde school of vereniging, leven ze in, zoals we dat tegenwoordig noemen, een bubbel, waaruit je niet geacht wordt naar buiten te treden. De gemeenschap weet over iedereen (bijna) alles en oordeelt daar ook over. Overigens is het zelfs niet alleen zo bij geloofsgemeenschappen, vlak de bubbel niet uit bij die dure, particuliere scholen, waar alle kinderen geacht worden naar dezelfde hockeyclub, vioolles of tennisbaan te gaan. Ook dat kan zelfs leiden tot een levenslange bubbel, tot de golfbaan aan toe. Waarmee ik niet iedereen wil veroordelen die tennist, hockeyt of golft natuurlijk. Ieder zijn hobby’s, maar geef elkaar respect en ruimte om af te wijken.

Wat me zo raakte was dat er iemand, uit de joodse gemeenschap afkomstig, hierover schrijft. Hoe vaak is het me niet overkomen dat ik de gedachte had erover te schrijven, maar het als een soort schaamte voelde of zelfs nestbevuiling zo je wilt, terwijl ik echt niet uit een orthodox gezin kom. Bij ons was het helemaal niet zo streng. Maar niet in de laatste plaats had ik het gevoel dat ik er familieleden mee kon kwetsen. Dat laatste speelt niet meer mee, degenen die dat betrof, zijn er niet meer en het is ook niet helemaal eerlijk, want de realiteit moet je onder ogen durven zien.

Nu voelt het als opluchting, hè hè, eindelijk zegt iemand het hardop. Ik voel dit al zo lang. Dat verwijt dat wel altijd wordt uitgesproken ten opzichte van de Islam en soms, zoals nu, met de gebeurtenissen in Urk en Krimpen aan de IJssel over de streng-christelijke gemeenschappen, maar dat niemand het heeft over het orthodoxe jodendom. Ronite Palache noemt Unorthodox en Shtisel, series op Netflix die een inkijk geven in die benauwende wereld. Overigens, het boek Unorthodox van Deborah Feldman is vele malen aangrijpender dan de serie en kan ik iedereen aanraden.  Nog indringender vind ik zelf de documentaire One of us, ook op dat kanaal. Dat laatste voorbeeld toont de werkelijke wereld van jongeren, geboren en getogen in New York, Brooklyn. Degenen onder hen die de wijk verlaten om een nieuw leven te beginnen, komen op absoluut onbekend terrein terecht. Moeten nog leren met een mobieltje om te gaan bijvoorbeeld.

Terug naar ons eigen land. Ronite Palache pleit voor het afschaffen van artikel 23 in de grondwet, waarin staat dat elke (geloofs-)gemeenschap een school mag stichten. Het is me uit het hart gegrepen. Ik heb mijn hele werkzame leven in het onderwijs gewerkt en ben altijd overtuigd geweest van de noodzaak van openbaar onderwijs. Vroeger zei men wel dat het openbaar onderwijs bedoeld was voor de kinderen die ”niks” waren, waarmee bedoeld werd dat ze geen geloof aanhingen. Ik denk dat het juist voor iedereen bedoeld is. Ik herinner mij een jongetje in ons dorp Veenwouden, het gezin was zeer streng christelijk. Zo streng, dat er in het dorp geen school was voor hem. O, er was wel een christelijke school, maar die was te vrij. De ouders kozen toen voor het openbaar onderwijs, want dat was voor iedereen en dus ook voor hun zoon. Kijk, zo kan het ook  Leer elkaar kennen, leef met elkaar en geef vooral ook  ruimte aan hen die een geloof aanhangen. Luister naar elkaar, sluit niemand uit. Het kan veel bubbels voorkomen.

Ik ben Ronite Palache heel dankbaar voor haar artikel, anders was deze column waarschijnlijk nog steeds niet geschreven.

Miriam Vaz Dias